فارسي قوانينالصياد را افزود، كه اگر مقدمهاش را بتوان باور كرد، به اهتمام ابن يار محمد معروف به خدايار خان داود عباسي تأليف شده، كه در زمان طغاتيمور (ايلخان ايران 1337 ـ 1351م/738 ـ 752 ه ق)1 ميزيست. اظهار شده كه اين كتاب ترجمهٴ سادهشدهاي از
شكارنامهٴ ايلخاني است كه خود آن اقتباس از صيدنامهٴ ملكشاهي2 تأليف علي بن منصور است.
قوانين الصياد را داگلاس فيلات3 بهفارسي منتشر كرده است.4 آنگونه كه از دو نسخهٴ اخير مورد استفادهٴ مصحح برميآيد، متن به فارسي ضعيف هندي آميخته با قدري پنجايي و سندي نوشته شده است.
درمورد خاور دور ميدانيم كه مرغان شكاري در چين وجود دارند و از گونههاي مختلف، كه برخي داراي كيفيت شكار برتري هستند.5 ماركوپولو (سيزدهم ـ 2) از اقسام باز سخن گفته كه خود در آسيا ديده است. معلوم است كه چينيان هميشه به بازداري ميپرداختند، ولي اگر بازنامهاي از سدههاي ميانه باشد من از آن بيخبرم. هر شخص علاقهمندي به هنر چين (و ژاپن) چند تصوير عالي از بازها را ميشناسد6 ــ برخي از بهترينشان در سراسر تاريخ هنر ــ و آشنايي با چنين پرندگاني تنها از طريق بازداران فراهم ميشود. علاوه بر اين، يكي از معروفترين منظومههاي ادبيات چين باز
مجروح اثر هان يو (768 ـ 824) است.
يادداشت راجع به بازداري در چين كهن از دكتر هومِل
برتولد لوفر گزارش كاملي در بارهٴ بازداري چين و همتاهاي غربي آن دارد در ((سفالگري چيني در زمان سلسلهٴ هان)) (ص 231 ـ 32م، ليدن 1909).7
1. (EI (4, 820-82, 183) za mbaur (p. 244, 1927. او را نبايد با معاصرش طغان تيمور آخرين امپراتور سلسلهٴ يوان اشتباه كرد، كه از سال 1333 حكومت ميكرد و مغولها او را هوئي تسونگ و مينگ او را شون تي ميناميدند.
2. چندپادشاه سلجوقي درفاصلهٴ سالهاي 1072 ـ 1192 ملكشاه نامداشتند (لين ـ پول. طبقات سلاطين اسلام). من نتوانستم اين عليبن منصور را بشناسم. (اين همان
بازنامهٴ تأليف عليبن احمد نسوي است، كه به ملكشاه اول تقديم شده است. اين كتاب در سال 1355 در تهران چاپ شد.ـ م).
3. همان موٴلف، يعني سرهنگ دوم فيلات، بازنامهٴ ناصري را هم از فارسي به انگليسي ترجمه كرده است (220 صفحه، 25 تصوير، لندن 1908)، كه تأليف حسامالدوله تيمورميرزا (متوفا 1874) در سال 1868 و 11 فصل آغاز آن دربارهٴ مرغان چشمزرد (قرقي، عقاب، جغد و غيره) است؛ و بقيه دربارهٴ مرغان چشمسياه (باز و غيره)، روشهاي تربيت و تغذيه در هنگام سلامتي و در هنگام پرريختن و هنگام بيماري. متن فارسي هم بهصورت چاپ سنگي در تهران و بعداً در بمبئي چاپ شده است.
Bibliotheca indica, Calculta p.470, 1908 .4
Couling p. 6, 1917 .5
6. دراينجا باز (falcon) براي همهٴ مرغان شكاري بهطور كلي بهكار رفته است بهگفتهٴ:
(A. C. Sowerby: Nature in Chinese art (p. 24,New York 1940; Isis 34, 68 ، برخي از نقاشهاي چيني اين پرندگان را بهصورت طرلان، عقاب طلايي، سنقور و صَقْر (يا شرق) نشان ميدهند.
7. همچنين بحثي درباره آن توسط:
(William Charles White: Tomb tile pictures of ancient China (Museum
Studies, no. 1, p. 59, University of Toronto 1939,انجام شده است.